Historia Prowincji Polskiej



Siedziba Kurii Prowincjalnej
Kuria Prowincjalna Polskiej Prowincji Zakonu Pijarów
31-015 Kraków, ul. Pijarska 2
kuria@pijarzy.pl



PROWINCJA POLSKA - PARĘ DANYCH Z HISTORII

Do Polski przybyli pijarzy jeszcze za życia św. Józefa Kalasancjusza, sprowadzeni w 1642 r. staraniem króla Władysława IV. Pierwsze domy zakonne powstały w Podolińcu, Warszawie, Rzeszowie i Krakowie.
Ze względu na ogromne zapotrzebowanie społeczeństwa Rzeczypospolitej Obojga Narodów na szkołę bezpłatną i dostępną dla wszystkich, liczba kolegiów szybko wzrastała sięgając kilkudziesięciu. Zainteresowanie szkołą elementarną było tak wielkie, że jedna tylko szkoła warszawska liczyła w 1738 r. 1050 wychowanków. Myśl Kalasancjusza - wychowanie w duchu pobożności i wykształcenie dla zapewnienia samodzielnego utrzymania - znalazła podatną glebę na ziemi polskiej. Szkoła pijarska nadal jednak wsparta była na filantropii i powołaniu zakonnym.
Zastąpienie filantropii prawem wymagało szeregu zmian społeczno-politycznych, a zwłaszcza reorganizacji szkolnictwa i prawodawstwa polskiego. Zrozumiał to i podjął trud naprawy godny następca Kalasancjusza, pijar, ks. Stanisław Konarski (1700-1773).

Tworzenie nowego społeczeństwa, zatroskanego o losy ojczyzny, gdzie i oświata maiła być na mocy prawa powszechna i bezpłatna, rozpoczął ks. Konarski od wydania zbioru praw Volumina Legum i założenia Collegium Nobilium (1740) - elitarnej szkoły dla synów magnackich, przyszłych rządców kraju. Za tym poszła - podjęta w podobnym duchu - reforma całego szkolnictwa pijarskiego i w konsekwencji stworzenie podstaw do powstania, inspirowanej właśnie przez ks. Konarskiego, Komisji Edukacji Narodowej - pierwszego w świecie ministerstwa szkolnictwa.
Szkoły pijarskie zaowocowały wydaniem ponad stu posłów Sejmu Wielkiego, twórców Konstytucji 3-go Maja.

Wychowankami pijarskimi byli m.in.: marszałek Sejmu Stanisław Małachowski i Ignacy Potocki, dowódca powstania Tadeusz Kościuszko i twórca polskiej historiografii Joachim Lelewel, Bronisław Trentowski, wybitny filozof, i Stanisław Moniuszko - twórca opery narodowej. Wojciech Bogusławski, twórca narodowej sceny, Franciszek Zabłocki, pisarz sceniczny i Alojzy Feliński, autor hymnu "Boże coś Polskę" oraz dramatu "Barbara Radziwiłłówna". Uczniami pijarskimi byli założyciele polskich zgromadzeń zakonnych - ks. St. Papczyński (księża Marianie) i ks. H. Kajsiewicz (księża Zmartwychwstańcy). Szkołę pijarską ukończył ojciec chirurgii polskiej I. R. Czerwiakowski, poeta-powstaniec S. Goszczyński, geolog i geograf światowej sławy I. Domeyko oraz poeta H. Koźmian. To tylko niektórzy.

Również wielu pijarów można uznać za wybitnych Polaków: ks. O. Kopczyński jest autorem pierwszej gramatyki polskiej, ks. I. H. Osiński pierwszy polski elektryk, hutnik i chemik, prowadził kursy fizyki eksperymentalnej, ks. Jundził wykształcił pierwszy polski zespół przyrodników i otworzył w Wilnie ogród botaniczny, ks. I. Zaborowski "ojciec geodezji polskiej" jest autorem pierwszych logarytmów polskich, ks. J. Falkowski otworzył i prowadził pierwszy w Polsce Zakład dla Głuchoniemych, a przy nim pierwszą pracownię litograficzną. Sprowadzenie przez pierwszego rektora pijarów - ks. Jacka Orsellego - obrazu Matki Boskiej Łaskawej z Faenzy we Włoszech rozpoczęło rozpowszechnianie się w Polsce kultu Matki Bożej w tym wizerunku (aktualnie patronki Warszawy i Kielc). Pijarom zawdzięcza się także wprowadzenie w Polsce publicznego kultu Serca Bożego (staraniem ks. Paulina Wiązkiewicza) i zakładanie Sodalicji Matki Bożej Łaskawej i Bractwa Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Za zasługi oddane Polsce ks. Stanisław Konarski otrzymał od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wybity dla niego medal "Sapere auso" - "Temu, który odważył się być mądrym". Innych 15 pijarów otrzymało medale "Merentibus" - "Zasłużonym".

Pracę pijarskich szkół przerwały rozbiory. Kolegia podzieliły losy ojczyzny. Szkoły zostały zamknięte po powstaniu listopadowym, zaś domy zakonne zlikwidowano po powstaniu styczniowym. Wielu pijarów zesłano na Sybir.

Odnowa prowincji przyszła dzięki staraniom sybiraka, ks. Adama Słotwińskiego, powstańca - emigranta ks. Tadeusza Chromeckiego i Hiszpana Jana Borella. Okres rozbudowy został ponownie przerwany - tym razem za sprawą II wojny światowej. W jej efekcie poza granicami Polski zostały domy i szkoły w Lidzie, Lubieszowie, Szczuczynie Litewskim, spalono w akcji specjalnej kolegium w Rakowicach pod Krakowem. Szkoła ta, po odbudowaniu, została zabrana przez władze państwowe w 1951 r. i przekazana jednostce wojskowej. Stan taki trwał do 1990 r.

Niezależnie od utrudnień stwarzanych przez władze komunistyczne, pijarzy polscy prowadzili w okresie powojennym Prywatne Liceum Ogólnokształcące w Krakowie wraz z internatem, kierowali pracą duszpasterską w kilkunastu parafiach na terenie Polski i za granicą, prowadzili działalność publicystyczno-naukową i kaznodziejsko-rekolekcyjną.

   

 
NAJWAŻNIEJSZE  WYDARZENIA  Z HISTORII  PROWINCJI

1633   
Książę Jerzy Ossoliński rozpoczyna starania o sprowadzenie pijarów do Polski.

1642   
W wyniku działań wojennych na Morawach pijarzy przybywają do Polski i 22 września otrzymują od króla Władysława IV fundację w  Warszawie. Przyjmują także fundację od wojewody krakowskiego Stanisława Lubomirskiego w Podolińcu.

1656
Jerzy Lubomirski dokonuje fundacji w Rzeszowie.

1658   
W Rzeszowie zostaje otwarta szkoła.

1662   
Powstaje samodzielna Prowincja Polska.

1664   
W podkrakowskim Kazimierzu rozpoczyna się fundacja w Krakowie.

1666   
Zostaje założone kolegium w Prievidzy (Królestwo Węgierskie).

1667   
Bp Michał Świrski dokonuje fundacji w Chełmie Lubelskim.

1668   
Pijarzy przybywają do Łowicza.

1673   
Pijarzy zostają sprowadzeni do Piotrkowa Trybunalskiego.

1674   
W Krakowie pijarzy osiedlają się w obrębie murów miejskich. Kolegium w Podolińcu zostaje powierzona parafia w Białej Spiskiej.

1675   
Pijarzy obejmują fundację w Górze Kalwarii. Zostaje ufundowane kolegium w Breźnie (Królestwo Węgierskie).

1684   
W Dąbrowicy powstaje pierwsze kolegium pijarskie w Wielkim Księstwie Litewskim.

1685   
Zostaje erygowane kolegium w Radomiu. W Svatym Jurze zostaje otwarte kolejne kolegium w Królestwie Węgierskim.

1691   
Bolkowscy i Niemojewscy fundują kolegium w Wieluniu.

1692    Powstaje Wiceprowincja Węgierska (Prievidza, Brezno, Svaty Jur) podlegająca Prowincji Niemieckiej aż do pełnego usamodzielnienia się w 1721 r.

1693
 Dokonuje się fundacja w Lubieszowie.

1695   
Powstaje Wiceprowincja Litewska.

1696   
Szlachta powiatu łukowskiego dokonuje fundacji w Łukowie.

1702   
Jerzy Lubomirski dokonuje fundacji w Międzyrzeczu Koreckim.

1704   
Pijarzy zostają sprowadzeni do Szczuczyna Mazowieckiego – fundacja króla Jana III Sobieskiego i Stanisława Szczuki.

1705   
W Domu Warszawskim o. Paulin Wiązkiewicz inauguruje kult Serca Jezusowego w Polsce
.
1718
A. J. Józefowicz Chlebicki dokonuje fundacji w Szczuczynie Litewskim.

1721
Zostaje założona pierwsza rezydencja w Lublinie.

1722   
Pijarzy zostają sprowadzeni do Wilna przez bp. Konstantego Brzostowskiego.

1724   
Krzysztof Szembek, biskup włocławski, dokonuje fundacji w Radziejowie.
W Krakowie zostaje otwarte studium teologiczne dla kształcenia kleryków.

1727   
Krzysztof Dąbski dokonuje fundacji w Poniewieżu.

1731   
Królewicz Jakub Sobieski dokonuje fundacji w Złoczowie.

1733   
Pijarzy przybywają do Nowego Sącza.

1736   
Powstaje niezależna Prowincja Litewska.

1740   
W Warszawie zostaje otwarte Collegium Nobilium założone przez o. Stanisława Konarskiego.

1744   
Jan Tarło dokonuje fundacji w Opolu Lubelskim.

1746   
W Opolu Lubelskim zostaje otwarta pierwsza w Polsce szkoła zawodowa.

1750 – 1753   
Odbywa się wizytacja apostolska Prowincji Polskiej.

1752   
Andrzej Świerszczewski dokonuje fundacji w Witebsku.

1753   
Ukazuje się drukiem pięć tomów Ordinationes Visitationis Apostolicae, zatwierdzonych przez papieża, które stały się podstawą reorganizacji szkolnictwa pijarskiego w Polsce.

1755   
Scipio del Campio dokonuje fundacji w Lidzie.

1756   
Bp Samuel Głowiński dokonuje fundacji we Lwowie.

1758   
O. Ignacy Konarski zakłada pierwszą szkołę rzemiosł w Opolu Lubelskim.

1766   
Król Stanisław August Poniatowski ustanawia medal Merentibus (Zasłużonym), którym zostanie nagrodzonych 14 pijarów, między innymi: Filip Nereusz Golański (1753-1824) – teoretyk literatury, Norbert Jodłowski (1724-1793) – tłumacz, Stanisław Bonifacy Jundziłł (1761-1847) – przyrodnik, Józef Herman Osiński (1738-1802) – fizyk, Teodor Ostrowski (1750-1802) – prawnik, Patrycy Przeczytański (1750-1817) – filozof, Franciszek Siarczyński (1758-1829) – geograf, Wincenty Skrzetuski (1745-1791) – historyk, Hieronim Stroynowski (1752-1815) – ekonomista, Józef Strzelecki (1723-1793) – społecznik, Urban Szostowicz (1745-1784) – poeta i tłumacz, Ignacy Zaborowski (1754-1803) – geometra.

1771   
O. Stanisław Konarski otrzymuje od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego medal Sapere auso.

1773   
Umiera o. Stanisław Konarski.

1774   
W wyniku I rozbioru Polski powstaje Prowincja Wschodnio-Galicyjska z Kolegiami w Podolińcu, Rzeszowie, Złoczowie, Warężu, Lwowie i Nowym Sączu. Będzie istniała do 1784 r.
Pijarzy otrzymują fundacje w Rydzynie, Rawie Mazowieckiej, Łomży, Drohiczynie i Śnipiszkach.

1775   
Komisja Edukacji Narodowej powołuje do życia Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, w którym będzie działało wielu pijarów.

1784   
Pod zaborem austriackim władze rozpoczynają proces zamykania lub przejmowania szkół pijarskich.

1797   
Jako konsekwencja III rozbioru Polski powstaje Prowincja Zachodnio-Galicyjska z domami w Krakowie, Radomiu, Chełmie Lubelskim, Łukowie i Opolu Lubelskim. Będzie istniała do roku 1809. Po rozszerzeniu Księstwa Warszawskiego wymienione kolegia wrócą do Prowincji Polskiej.

1801   
Na skutek represyjnej polityki oświatowej w zaborze pruskim pijarzy tracą wiele kolegiów.

1803   
Car Aleksander I zatwierdza projekt organizacji szkolnictwa dla Rosji, oparty na ustawach Komisji Edukacji Narodowej i opracowany przez pijara o. Hieronima Stroynowskiego.

1815   
Pijarskie studium teologiczne zostaje przeniesione z Krakowa do Warszawy, a Dom Krakowski opatrznościowo zostaje przeznaczony na mieszkanie dla profesorów emerytów.

1817   
O. Jakub Falkowski zakłada w Warszawie Instytut dla Głuchoniemych.

1821   
Zostaje otwarta szkoła we Włocławku.

1822   
Zostaje otwarta szkoła w Połocku.

1825   
Zostaje otwarte kolegium w Petersburgu.

1832   
Władze zaborcze odbierają pijarom prawo nauczania za udział pijarów i ich uczniów w Powstaniu Listopadowym.

1834   
Car przeznacza kościół pijarski w Warszawie przy ul. Długiej na katedrę prawosławną.

1843   
Przestaje istnieć Prowincja Litewska.

1853   
Ulega kasacie ostatnie kolegium Prowincji Litewskiej w Międzyrzeczu Koreckim.

1864   
Po Powstaniu Styczniowym zaborcy kasują Prowincję na terenie Polski.

1873   
O. Adam Słotwiński zakłada w budynku popijarskim w Krakowie konwikt dla młodzieży uczęszczającej do szkół rządowych.

1877-78   
Podejmowane są starania o unię z Prowincją Czeską.

1879   
O. Adam Słotwiński uzyskuje obywatelstwo austriackie i przejmuje kolegium w Krakowie.

1882   
Ma miejsce uroczystość umieszczenia serca o. Stanisława Konarskiego w prezbiterium kościoła Przemienienia Pańskiego w Krakowie.

1888   
18 września o. Tadeusz Chromecki otrzymuje uprawnienia prowincjała i prawo używania tego tytułu
.
1903   
Do Krakowa przybywa 6 pijarów z Prowincji Katalońskiej na czele z o. Janem Borrellem.

1910   
Za zezwoleniem władz powstaje pierwsza od 1832 r. szkoła pijarska w Polsce.

1907-12   
Pijarzy przebywają także w Ślemieniu koło Żywca.

1913-14   
Prowincji Polskiej przybywa drugi dom zlokalizowany w Rakowicach pod Krakowem.

1923   
Zostaje odzyskane kolegium w Lidzie.

1927   
Pijarzy wracają do Szczuczyna Litewskiego.

1933   
Pijarzy wracają do Lubieszowa.

1936   
W Krakowie zostaje otwarta filia Zakładu Rakowickiego, która po wojnie stała się samodzielną szkołą.

1939   
Na skutek wybuchu II wojny światowej zostaje przerwana działalność pijarów w kolegium rakowickim, szczuczyńskim, lidzkim, lubieszowskim oraz w szkole krakowskiej.

1951   
Władze państwowe odbierają Zakonowi budynek Zakładu Wychowawczego w Rakowicach i przekazują go Wojsku Polskiemu.

1957   
Prowincja Polska na powrót uzyskuje status prowincji uformowanej.

1974   
Liceum pijarskie w Krakowie w uznaniu dotychczasowych zasług zostaje odznaczone medalem Komisji Edukacji Narodowej przyznanym przez Ministerstwo Oświaty i Wychowania.

1986   
W Częstochowie ma miejsce spotkanie Przełożonych Wyższych z całego Zakonu.

1989   
Odradza się obecność pijarów na Białorusi dzięki wsparciu personalnemu o. Kalasantego Rojka przebywającego w Lidzie i odzyskaniu kościoła i klasztoru w Szczuczynie.
21 maja przy kościele pw. Przemienienia Pańskiego przy ul. Pijarskiej 2 w Krakowie zostaje powołane Bractwo Matki Bożej Szkół Pobożnych.

1990   
Po dokonaniu adaptacji do celów szkolnych pomieszczeń odzyskanego gmachu zakładu Wychowawczego w Rakowicach zostaje tam przeniesione Liceum Ogólnokształcące z ul. Czapskich 5.

1990   
Polscy pijarzy rozpoczynają działalność misyjną w Kamerunie.

1993   
Zostaje otwarta Szkoła Podstawowa w Warszawie.

1995   
Zostaje otwarta Szkoła Podstawowa w Łowiczu.

1997   
W Warszawie na Siekierkach zostaje ustanowione Sanktuarium Matki Bożej Nauczycielki Młodzieży.

1998   
4 sierpnia Dom Nowicjatu zostaje przeniesiony z Łowicza do Rzeszowa.

1999    
26  czerwca w Łapszach Niżnych zostaje otwarty nowy Ośrodek Rekolekcyjny.
22 sierpnia ma miejsce konsekracja kościoła pw. św. Józefa Kalasancjusza w Rzeszowie.
1 września rozpoczynają działalność gimnazja w Krakowie i w Łowiczu.

2000  
1 września w Krakowie zostaje otwarte Policealne Studium Zawodowe dla Dorosłych (zaoczne).
3-4 września pijarzy obejmują parafię pw. Wniebowzięcia NMP w Lidzie (os. Industrialny) i przekazują diecezji grodzieńskiej parafię pw.  Podniesienia Krzyża w tym samym mieście.
1 października w Krakowie-Rakowicach zostaje utworzony Juniorat I i Juniorat II.

2001  
11 lutego w parafii w Lidzie zostaje poświęcona tymczasowa kaplica.
1 października w Krakowie zostaje zainaugurowane Nauczycielskie Studium Kultury Europejskiej „Paideia”.

2003  
Zostaje konsekrowany kościół w Sierosławicach.

2004  
1 września w Elblągu rozpoczyna działalność Zespół Szkół Pijarskich im. św. Mikołaja (szkoła podstawowa i gimnazjum).
Tego samego dnia w Warszawie zostaje otwarte gimnazjum.

2005  
1 września zostaje otwarty Zespół Szkół Zakonu Pijarów im. św. Józefa Kalasancjusza w Poznaniu (szkoła podstawowa i gimnazjum).
Tego samego dnia w Łowiczu zostaje zainaugurowane liceum ogólnokształcące.

2006   
Zarząd Prowincji przyjmuje dom w Strażnicach (Czechy) do Prowincji Polskiej.
Na przełomie września i października w Warszawie zostaje zorganizowane pierwsze spotkanie pijarskich Przełożonych Wyższych z Europy w ramach Forum Europejskiego.

2007
5 sierpnia zostaje otwarta placówka w Czausach na Białorusi.
1 września w Prowincji zostaje wprowadzony nowy etap formacji początkowej nazwany Profesorium.
7 października placówka w Horn (Austria) zostaje włączona do Prowincji Polskiej.

2008   
25 sierpnia zostaje poświęcony kościół w Lidzie.
28 sierpnia rozpoczyna się pijarska posługa w Oczakowie (Ukraina).
6 września zostaje konsekrowany kościół w Krakowie na Wieczystej.

2009   
23 marca rozpoczyna się rozbudowa gimnazjum w Krakowie.
2 września zostaje zainaugurowany projekt rewitalizacji klasztoru w Hebdowie.

2010   
2 maja zostaje konsekrowany kościół w Warszawie.
5 maja placówki w Elblągu i Poznaniu zostają ustanowione kanonicznie domami.
2 czerwca kończy się rozbudowa gimnazjum w Krakowie.
1 września rozpoczyna działalność Zespół Szkół Zakonu Pijarów Matki Bożej Królowej Szkół Pobożnych w Katowicach (szkoła podstawowa i gimnazjum). Tego samego dnia w Elblągu zostaje otwarte liceum ogólnokształcące.

2011   
5 września w Hebdowie zostaje zainaugurowane Centrum Wiara i Kultura.

2012   
Prowincja Polska świętuje 350. rocznicę swojego ustanowienia.

2013   
W maju w Hebdowie odbywa się kolejne spotkanie Przełożonych Wyższych z Europy w ramach Pijarskiego Forum Europejskiego.
25 sierpnia wspólnota w Lidzie przenosi się do nowego klasztoru przy kościele; odbywa się poświęcenie części klasztornej i katechetycznej.
4 września uroczyście inauguruje działalność Publiczna Szkoła Podstawowa i Publiczne Gimnazjum im. ks. St. Konarskiego w Bolesławcu.
13 września Prowincja Polska wspiera personalnie Delegaturę Generalną w Chile.
12 października pierwsze członkinie Bractwa Szkół Pobożnych z Elbląga składają swoje przyrzeczenia, tym samym zostaje ustanowione Bractwo Szkół Pobożnych w Polsce – zgodnie z aktualnymi założeniami formacji osób świeckich w ramach misji współdzielonej i integracji charyzmatycznej.

2014
W Prowincji jest obchodzony Rok o. Józefa Górszczyka z racji 50. rocznicy jego zamordowania.
Zostaje uruchomiony nowy portal internetowy Prowincji.





Odwiedzono: 6246 razy
Opublikowano przez: Administrator
Podziel się    
Galeria
Multimedia

Warto zobaczyć

Dołącz do nas
Kontakt
KURIA PROWINCJALNA POLSKIEJ PROWINCJI ZAKONU PIJARÓW
ul. Pijarska 2, 31-015 Kraków, tel.: 012 422-17-24, fax: 012 421-98-95
email: kuria@pijarzy.pl
Opracowanie: NetSoftware - All rights reserved © Copyright Wszelkie prawa zastrzeżone